
Komisja Europejska chce poluzować unijne przepisy o środkach ochrony roślin. Większość substancji czynnych nie musiałaby już przechodzić regularnych ponownych ocen, a środki wycofywane z rynku można by dłużej sprzedawać i zużywać. Propozycja jest częścią pakietu upraszczającego przepisy o bezpieczeństwie żywności i pasz, który Komisja przedstawiła 16 grudnia 2025 r. Nowe zasady jeszcze nie obowiązują, bo muszą je uzgodnić państwa członkowskie i Parlament Europejski.
Dla producentów zbóż, rzepaku, warzyw i owoców to szansa na stabilniejszą ochronę upraw. Organizacje ekologiczne i część naukowców ostro protestują.
Pakiet, nazywany Omnibusem X albo Food and Feed Safety Omnibus, ma zmniejszyć obciążenia administracyjne i koszty przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa żywności. Według Komisji odpowiada on na powtarzające się postulaty branży i państw członkowskich, które domagały się szybszych i jaśniejszych procedur dla środków ochrony roślin. W ochronie roślin najważniejsze są trzy zmiany.
Pierwsza dotyczy przeglądów substancji czynnych. Dziś substancję zatwierdza się po raz pierwszy najwyżej na 10 lat, a odnowienie zatwierdzenia obowiązuje najwyżej 15 lat. Potem substancja przechodzi ponowną ocenę. Komisja proponuje, żeby większość substancji dostawała zatwierdzenie bezterminowe. Zatwierdzenia na czas określony zostałyby m.in. dla substancji kwalifikujących się do zastąpienia oraz dla tych, przy których ocena ryzyka wykazała niepewności albo luki w danych. Komisja tłumaczy, że system okresowego odnawiania oceny każdej substancji stał się niewydolny.
Druga zmiana to szersze możliwości stosowania wyjątków. Dziś substancję, która nie spełnia wszystkich kryteriów zatwierdzenia, można wyjątkowo dopuścić tylko wtedy, gdy jest potrzebna do opanowania poważnego zagrożenia dla zdrowia roślin, któremu nie da się zapobiec innymi dostępnymi środkami. Według organizacji ekologicznych propozycja Komisji pozwoliłaby na to również wtedy, gdy substancja zostanie uznana za niezbędną dla produkcji roślinnej.
Trzecia zmiana to dłuższe terminy wycofywania środków. Gdy substancja traci zatwierdzenie, na sprzedaż i zużycie zapasów zawierających ją środków jest dziś najwyżej 18 miesięcy. Komisja proponuje, żeby ten okres można było wydłużyć do 3 lat, jeśli nie ma innych rozsądnych sposobów ochrony upraw.
Dla polskich producentów rolnych zmiany mogą oznaczać większą dostępność sprawdzonych i skutecznych środków ochrony roślin. Rolnictwo w Europie zmaga się z rosnącymi kosztami produkcji, presją klimatyczną i nowymi zagrożeniami ze strony patogenów.
Producenci środków ochrony roślin przekonują, że obecne odnawianie zatwierdzeń jest tak powolne i kosztowne, że z rynku znika więcej substancji, niż przybywa nowych. Copa-Cogeca reprezentuje rolników i spółdzielnie rolnicze z UE. W czerwcu 2026 r. uznała kompromis wypracowywany wtedy w Radzie UE za niewystarczający. Organizacja domaga się rozwiązań, które zapewnią rolnikom dostęp do bezpiecznych i skutecznych środków ochrony roślin.
Na razie nic się nie zmienia. Dopóki państwa członkowskie i Parlament Europejski nie uzgodnią wspólnego tekstu, obowiązują dotychczasowe zasady zatwierdzania substancji i terminy wycofywania środków.
Organizacje ekologiczne krytykują propozycję od początku. Sieć Pesticide Action Network (PAN) Europe ostrzega, że szkodliwe substancje mogłyby pozostać dopuszczone w ramach wyjątków, w tym substancje zaburzające gospodarkę hormonalną i zanieczyszczające wody podziemne. Według jej analizy bezterminowe zatwierdzenie mogłoby objąć 49 syntetycznych pestycydów, m.in. glifosat, acetamipryd i niektóre pestycydy z grupy PFAS.
Zakazane środki, w tym niektóre rakotwórcze i szkodliwe dla rozrodczości, mogłyby zostać na rynku jeszcze do 3 lat. Zdaniem PAN Europe zwiększa to zagrożenie dla zdrowia ludzi, dzikiej przyrody i ekosystemów. Organizacja Corporate Europe Observatory zwraca też uwagę na szkody dla owadów zapylających, od których zależy wielu rolników.
PAN Europe od dawna sprzeciwia się również wielokrotnemu przedłużaniu zatwierdzeń substancji, których ponowna ocena się przeciąga. W listopadzie 2025 r. Sąd Unii Europejskiej przyznał tej organizacji rację w sporze z Komisją o przedłużenie zatwierdzenia fungicydu dimoksystrobina.
Krytykują też naukowcy. We wrześniu 2026 r. ponad 500 naukowców i lekarzy z całej UE zaapelowało w otwartym liście do Parlamentu Europejskiego o wstrzymanie prac nad pakietem do czasu niezależnej oceny jego skutków.
Państwa członkowskie przyjęły swoje stanowisko 30 września 2026 r. Jest ono ostrożniejsze niż propozycja Komisji. Bezterminowe zatwierdzenia dostałyby tylko substancje niskiego ryzyka i zawierające je środki. Pozostałe substancje co do zasady byłyby zatwierdzane po raz pierwszy najwyżej na 15 lat, a przy kolejnych zatwierdzeniach najwyżej na 25 lat. Kraje UE poparły natomiast wydłużenie okresu na sprzedaż i zużycie zapasów do 3 lat tam, gdzie w danym kraju nie ma alternatywnego środka.
Parlament Europejski nie przyjął jeszcze swojego stanowiska. Głosowanie w komisjach rolnictwa i środowiska zaplanowano na 5 października 2026 r., ale je przełożono. Sprawozdawcy Parlamentu to Herbert Dorfmann z Europejskiej Partii Ludowej i Michele Picaro z Europejskich Konserwatystów i Reformatorów. W czerwcowym projekcie sprawozdania proponowali pójść dalej niż Komisja. Chcieli m.in. wydłużyć zatwierdzenia substancji kwalifikujących się do zastąpienia z 7 do 15 lat.
Rada UE chce osiągnąć wstępne porozumienie z Parlamentem do końca 2026 r. Szczegóły, w tym długość zatwierdzeń i wyjątki, mogą się jeszcze zmienić.