
Komisja Europejska chce do końca 2026 roku przedstawić projekt przepisów, który stopniowo wyeliminuje chów klatkowy kur niosek w całej Unii. Dla Polski, gdzie w klatkach wciąż utrzymuje się 61,5% niosek, oznacza to według analizy Instytutu Gospodarki Rolnej inwestycje liczone w miliardach złotych, wyższe koszty produkcji i konieczność budowy nowych kurników. Wszystko to w czasie, gdy na unijny rynek trafia coraz więcej jaj z Ukrainy.
Zapowiedź znalazła się w unijnej strategii dotyczącej hodowli zwierząt, przyjętej 7 lipca 2026 r. Komisja chce do końca roku przedstawić zmiany w przepisach o dobrostanie kur niosek i brojlerów. Jednym z ich głównych założeń ma być stopniowe wyeliminowanie chowu klatkowego niosek w całej UE. Pakiet ma też obejmować wskaźniki dobrostanu w gospodarstwach oraz zakończenie systematycznego uśmiercania jednodniowych kogutków.
Tym razem nie chodzi o stare, niewzbogacone klatki, bo te są zakazane od 1 stycznia 2012 r. Zakaz miałby objąć klatki wzbogacone (co najmniej 750 cm² na kurę, z gniazdem, grzędami i ściółką), czyli systemy, w które producenci inwestowali właśnie po to, by spełnić unijne wymagania. Jak podkreśla Instytut Gospodarki Rolnej, wielu rolników może zostać zmuszonych do kolejnej przebudowy, zanim urządzenia zdążą się zamortyzować.
Według harmonogramu Komisji przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt gospodarskich mają trafić na jej posiedzenie 9 grudnia. Nieoficjalnie mówi się o okresie przejściowym wynoszącym maksymalnie 12 lat. Na razie nie jest to jednak obowiązujące prawo. Komisja nie przedstawiła oficjalnego projektu z terminem zakazu, wyjątkami i zasadami finansowania.
Koalicja End the Cage Age, która stoi za europejską inicjatywą obywatelską podpisaną przez blisko 1,4 mln osób (w Polsce wspiera ją m.in. stowarzyszenie Otwarte Klatki), domaga się okresu przejściowego wynoszącego zaledwie pięć lat. Jej argumenty: około dwóch trzecich europejskiego sektora jaj działa już bez klatek, duże firmy spożywcze przestawiły zaopatrzenie w mniej więcej pięć lat, a długie przejście karałoby producentów, którzy już zainwestowali w systemy bezklatkowe.
Instytut odpowiada, że zmiana dostawcy przez sieć handlową to co innego niż przebudowa własnej fermy. Dokumentacja, finansowanie, decyzje administracyjne, budowa i uruchomienie produkcji mogą zająć znaczną część z pięciu lat. A nawet 12 lat nie pomoże, jeśli rolnik nie dostanie pozwolenia na budowę albo kredytu.
Polska należy do największych producentów i eksporterów jaj w UE, ale udział chowu klatkowego jest u nas wyraźnie wyższy niż na Zachodzie. Według Głównego Inspektoratu Weterynarii w marcu 2026 r. w klatkach utrzymywano 61,5% krajowych niosek (w styczniu 2014 r. było to 87%). Dla porównania w całej Unii w 2025 r. w klatkach wzbogaconych było około 35% kur.
Zdaniem autorów analizy administracyjny zakaz odbierze producentom możliwość dopasowania systemu chowu do potrzeb odbiorców i własnej sytuacji finansowej. Zamiast stopniowej, rynkowej modernizacji pojawi się obowiązek inwestycyjny: kto go nie spełni, będzie musiał zakończyć produkcję.
Ekonomiści Credit Agricole w 2023 r. wycenili przejście polskiego sektora jaj z klatek na chów ściółkowy na około 1,7 mld zł. Badanie Jarosława Urbańskiego (ZOBSiE) z tego samego roku wskazywało na około 2,1 mld zł. Model banku zakładał wymianę 38,3 mln stanowisk klatkowych i to, że po przebudowie kurnik zmieści tylko dwie trzecie dotychczasowej obsady. Resztę ptaków trzeba by umieścić w nowych budynkach.
Instytut przelicza założenia Credit Agricole (25 zł za stanowisko modernizowane, 80 zł za nowe) dla fermy ze 100 tys. stanowisk klatkowych. Modernizacja istniejącego kurnika obejmie około 66,7 tys. stanowisk i będzie kosztować około 1,67 mln zł. Żeby utrzymać obsadę, trzeba dobudować około 33,3 tys. nowych stanowisk za około 2,67 mln zł. Razem to około 4,3 mln zł.
To jedynie ilustracja na cenach z 2023 r. Nie obejmuje m.in. demontażu wyposażenia, przebudowy wentylacji i usuwania pomiotu, automatyki, zabezpieczeń przeciwpożarowych, dokumentacji, kosztów kredytu ani przestojów w produkcji.
Aktualne szacunki branży są dużo wyższe. Według Krajowej Federacji Hodowców Drobiu i Producentów Jaj przebudowa obiektu na około 10 tys. niosek może kosztować około 1,24 mln zł, czyli ponad 120 zł na stanowisko. Według szacunków branży drobiarskiej, przywoływanych przez KFHDiPJ, odejście od klatek w całej UE może wymagać inwestycji rzędu 2–3,2 mld euro. Taki sam przedział podaje badanie naukowców m.in. ze SGGW, opublikowane w czasopiśmie „Agriculture”. Komisja rozpoczęła własną ocenę skutków w czerwcu 2025 r., a od września 2025 r. prowadziła w jej ramach konsultacje publiczne.
Inwestycja to dopiero początek. Według Credit Agricole produkcja jaj w chowie ściółkowym jest przeciętnie o około 20% droższa niż w klatkowym. Porównanie Wageningen Economic Research (Van Horne i Bondt, 2023) z ośmiu krajów UE i czterech spoza Unii pokazuje wzrost kosztów o około 22% w systemach ściółkowych i wolierowych oraz o około 34% w chowie wolnowybiegowym. Powody to m.in. mniejsza obsada (18 zamiast 30 kur na m² kurnika), o około 75% więcej pracy na kurę i o około 5% wyższe zużycie paszy.
W samej UE Polska powinna pozostać konkurencyjna, bo obok Holandii ma jedne z najniższych kosztów chowu ściółkowego. Problem w tym, że droższe stanie się całe unijne jajo, a to wzmocni dostawców spoza Unii.
Najważniejsze jest to, czy rolnik przerzuci wyższe koszty na odbiorców. W negocjacjach z dużymi sieciami i przetwórcami nie ma tej pewności, a niepewne przychody przy wielomilionowej inwestycji obniżają zdolność kredytową. Największe firmy mogą poradzić sobie lepiej, ale dla małych i średnich ferm przebudowa może oznaczać koniec działalności i dalszą koncentrację produkcji.
Do tego dochodzi grypa ptaków. W pierwszych miesiącach 2026 r. ogniska objęły około 4,9 mln niosek, czyli ok. 12% krajowego potencjału, a branża spodziewa się, że do końca roku straty sięgną 5,5–6 mln ptaków.
Skoro po przebudowie w kurniku zmieści się mniej kur, rolnik słyszy prostą radę: zbuduj następny. W praktyce, jak zauważa Instytut, budowa obiektu inwentarskiego w Polsce bywa procesem wieloletnim i niepewnym. Inwestycje rolnicze coraz częściej trafiają na protesty mieszkańców z powodu zapachów, hałasu, transportu czy emisji.
Przykłady z Mazowsza: we wrześniu 2026 r. mieszkańcy protestowali przeciwko planowanym fermom drobiu w Jaczewku i Wólce Kobylańskiej (gmina Dobre), a w listopadzie trwał spór o budowę 12 kurników dla brojlerów w Halininie (gmina Ojrzeń). Nie dotyczą one wprost niosek, ale dobrze pokazują, z czym mierzy się budownictwo inwentarskie.
Kolejną barierą mogą być plany ogólne gmin. Od 1 września 2026 r. w gminach bez takiego planu nie wydaje się decyzji o warunkach zabudowy na podstawie nowych wniosków. Według Ministerstwa Rozwoju i Technologii do końca sierpnia plany ogólne uchwaliło tylko około 35% gmin. Jeśli gmina nie przewidzi terenów pod produkcję rolniczą, rozbudowa fermy może okazać się niemożliwa.
Efekt może być paradoksalny: Unia nakaże dać kurom więcej miejsca, a krajowe przepisy nie pozwolą wybudować potrzebnych budynków.
Według Związku Drobiarzy Ukrainy eksport ukraińskich jaj wyniósł w 2025 r. około 2,05 mld sztuk, o 65,6% więcej niż rok wcześniej, a 73,4% trafiło do UE. Import jaj i przetworów jajecznych z Ukrainy do całej Unii sięgnął 120,6 tys. ton (ponad 60% więcej niż rok wcześniej), w tym 18,8 tys. ton do Polski. Nasz kraj pozostaje dużym eksporterem netto (238,4 tys. ton eksportu), ale import ogółem wzrósł o 73%, do 52,5 tys. ton.
Instytut zaznacza, że wzrost importu wynika też z grypy ptaków, cen i zmian w zasadach handlu, a nie tylko z różnic w standardach. Faktem jest jednak, że na Ukrainie najprostsze, niewzbogacone klatki, zakazane w UE od 2012 r., są nadal dopuszczalne.
Od 29 października 2025 r. obowiązują nowe zasady handlu UE–Ukraina. Bezcłowe kontyngenty na jaja i produkty jajeczne wzrosły trzykrotnie, z 6 do 18 tys. ton rocznie. Ukraina zobowiązała się do 31 grudnia 2028 r. dostosować prawo m.in. do dyrektywy o ochronie kur niosek. Instytut podkreśla jednak, że zmiana przepisów to nie to samo co rzeczywista modernizacja ferm i skuteczne kontrole. Zdaniem Instytutu, jeśli polski rolnik ma zlikwidować legalne klatki, wymogi wobec importu muszą być równoważne w praktyce, a nie tylko na papierze.
Zapowiedź Komisji to jeszcze nie prawo. Projekt będzie wymagał zgody Rady UE i Parlamentu Europejskiego, ale samodzielnego polskiego weta nie ma. Instytut proponuje więc działania na kilku frontach:
Instytut Gospodarki Rolnej podkreśla, że rolnikom również zależy na zdrowych zwierzętach i dobrej jakości żywności, a sam postulat poprawy dobrostanu nie stoi w sprzeczności z interesem wsi. Sprzeciw budzi sposób przeprowadzenia zmian: obowiązek wielomilionowych inwestycji, które nie zwiększą ani produkcji, ani przychodów, bez zapewnienia finansowania, możliwości budowy i uczciwej konkurencji z importem.
Dlatego zdaniem Instytutu polski rząd powinien dążyć do zatrzymania regulacji w obecnym kształcie, a nie tylko negocjować termin jej wejścia w życie. Jednocześnie powinien zaproponować w Brukseli alternatywę: poprawę dobrostanu przez inwestycje, rozwiązania rynkowe i przewidywalne zasady finansowania. Najgorszym scenariuszem byłoby według autorów analizy zniknięcie europejskich producentów z rynku i zastąpienie ich importem, którego warunki produkcji trudniej skontrolować.
Źródło: analiza Instytutu Gospodarki Rolnej „Bruksela chce zlikwidować chów klatkowy” (autorka: Monika Przeworska), stan informacji na 14 listopada 2026 r.