Portal rolniczy - porady dla rolnika - informacje agro
Portal rolniczy - porady dla rolnika - informacje agro
Kaptan twitter swiatrolnika.info youtube swiatrolnika.info
Autor: Marzena Deresz 2017-03-03 11:20:26

Spółdzielczość rolnicza. Jak ma być w Polsce, a jak jest w innych krajach

Spółdzielczość rolnicza. Jak ma być w Polsce, a jak jest w innych krajach

Ułatwienie i przyspieszenie przekształcenia istniejących struktur a szczególnie tworzenia nowych spółdzielni rolników to  główny cel przygotowanej przez resort rolnictwa nowej ustawy o spółdzielniach rolników.

Ułatwienie i przyspieszenie przekształcenia istniejących struktur, a szczególnie tworzenia nowych spółdzielni rolników, to  główny cel przygotowanej przez resort rolnictwa nowej ustawy o spółdzielniach rolników.

 

Spółdzielnie rolników rozumiane, jako spółdzielcza organizacja producencko- handlowa maja gwarantować: oddolny charakter inicjatywy, rzeczywistą kontrolę producentów rolnych oraz działanie w ich interesie.

 

Zaproponowano przepisy zachęcające do powoływania spółdzielni rolników i ich związków, aby stworzyć w ten sposób lepsze warunki ekonomiczne do prowadzenia działalności przez producentów rolnych.

Przewidziany system zachęt oparto głównie na zwolnieniach podatkowych. Ponieważ zwolnienia podatkowe stanowią pomoc publiczną, projekt wymaga notyfikacji w Komisji Europejskiej.

W nowej ustawie przyjęto, że spółdzielnia rolników będzie dobrowolnym zrzeszeniem osób fizycznych lub prawnych, prowadzących gospodarstwo rolne lub działalność rolniczą dotyczącą działów specjalnych produkcji rolnej, będących producentami produktów rolnych lub grup tych produktów albo prowadzących chów lub hodowlę ryb lub osób fizycznych lub prawnych niebędących rolnikami, zajmujących się przechowywaniem, magazynowaniem, sortowaniem, pakowaniem lub przetwarzaniem produktów rolnych lub grup tych produktów bądź ryb.

Definicja ta zakłada również, że spółdzielnia rolników będzie prowadzić wspólną działalność gospodarczą w interesie swoich członków. Chodzi o planowanie przez rolników ich produkcji rolnej oraz dostosowywanie jej do warunków rynkowych, ze szczególnym uwzględnieniem ilości i jakości. Spółdzielnia będzie też zajmować się koncentracją podaży produkcji swoich uczestników oraz organizowaniem sprzedaży ich produktów. Jej zadaniem będzie także koncentracja popytu na środki do produkcji i organizowanie ich zakupu. 

Podmioty, które uzyskały status spółdzielni rolników, będą mogły również prowadzić  działalność gospodarczą polegającą na przechowywaniu, konfekcjonowaniu i standaryzacji produktów, wyprodukowanych przez rolników. Spółdzielnie będą mogły także zająć się sprzedażą i przetwarzaniem produktów wyprodukowanych przez rolników oraz obrotem produktami przetworzonymi, a także upowszechnianiem wśród swoich członków korzystnych dla środowiska metod uprawy, technologii produkcji lub metod gospodarki odpadami.

Spółdzielnię rolników będzie mogło założyć co najmniej 10 rolników. W skład rady nadzorczej spółdzielni, jako organu kontrolnego, będą mogli być wybierani jedynie członkowie spółdzielni będący rolnikami (członkowie nie będący rolnikami nie będą wybierani do rady nadzorczej). Ma to zapewnić spółdzielni charakter rolniczy i dbałość o interesy rolników.

 

Sprawdziliśmy też  na jakich zasadach działają spółdzielnie rolnicze w niektórych krajach europejskich

 

Dania

 

Rolnictwo jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki. Bardzo wysokie gospodarcze zorganizowanie rolników w spółdzielniach, blisko 100%, przyczyniło się do dynamicznego rozwoju rolnictwa. Działa ok. 30 spółdzielni, ale ich łączne obroty sięgają
25 mld euro rocznie. Posiadają one ponad 90% mleczarni i zakładów przetwórczych trzody chlewnej (rzeźni) w Danii. Spółdzielnie zapewniają rolnikom profesjonalne doradztwo
w zakresie zasad prowadzenia produkcji rolnej oraz w zakresie prawa. Reprezentują członków spółdzielni oraz podejmują działania, w celu ochrony ich interesów na szczeblu lokalnym, krajowym i unijnym. Duńska spółdzielczość rolnicza jest silnie skonsolidowana (proces ten nadal postępuje), zarówno na poziomie krajowym, jak w ramach przejmowania udziałów w podmiotach innych krajów lub w wyniku fuzji podmiotów, celem tworzenia dużych spółdzielni np. Arla Foods – szwedzko – duńska spółdzielnia z siedzibą w Danii (obecnie największy producent wyrobów mlecznych w Skandynawii i siódme co do wielkości obrotów przedsiębiorstwo mleczarskie na świecie).

Działalność spółdzielni została uregulowana w Danii główne w Akcie
o Przedsiębiorstwach Handlowych. Określa on, że spółdzielnia jest przedsiębiorstwem, którego działalność regulują przepisy, dotyczące 3 rodzajów odpowiedzialności § 2.1 (nieograniczona, solidarna odpowiedzialność) lub § 2.2 (częściowo nieograniczona odpowiedzialność) lub § 3 (ograniczona odpowiedzialność). Celem spółdzielni jest promowanie wspólnych interesów członków poprzez ich udział w działalności gospodarczej spółdzielni w charakterze kupującego, dostawcy lub innej formie.

Duże znaczenie mają w praktyce statuty, regulaminy i ustalone zwyczaje, ponieważ spółdzielczość w Danii uregulowana jest w powszechnie obowiązujących przepisach prawnych bardzo ogólnie.

W kraju tym występują różnego rodzaju spółdzielnie: handlowe (do których zaliczamy spółdzielnie rolnicze, budowlane i usługowe), konsumenckie (głównie zaopatrzenie
w żywność, elektryczność, ogrzewanie i wodę), pracownicze, producentów w sektorze rolniczym w produkcji rolnej podstawowej, finansowe, kredytowe, ubezpieczeniowe.
Do niekomercyjnych spółdzielni należą spółdzielnie mieszkaniowe oraz stowarzyszenia spółdzielcze.

Zysk spółdzielni (poza odsetkami od wpłaconego kapitału), rozdzielany jest między członków proporcjonalnie do ich udziału w obrotach spółdzielni lub pozostaje jako niepodzielny (w sytuacji potrzeby zwiększania rezerw kapitałowych spółdzielni).

 

Francja

 

Działa ok. 2400 spółdzielni rolniczych, zrzeszających 858 000 członków (nie licząc ponad 13 000 CUMA tj. małych podmiotów spółdzielczych zbiorowego użytkowania sprzętu rolniczego), oprócz tego związki spółdzielcze i oddziały podmiotów spółdzielczych.
Łączny obrót spółdzielni rolniczych wynosił w 2004 roku ponad 77 mld euro, natomiast w 2014 roku wzrósł do 84 mld euro. 90% francuskich rolników to członkowie podmiotów spółdzielczych. Spółdzielnie rolnicze oraz ich związki zatrudniają ponad 150 000 pracowników, przyczyniając się do wzrostu zatrudnienia na obszarach wiejskich i ich rozwoju. Spółdzielnie aktywnie wspierają francuskich rolników w rozwijaniu ich gospodarstw rolnych w sposób zrównoważony. W ostatnich latach zauważalne jest zwiększenie aktywności spółdzielni oraz ich rozwój w zakresie przetwórstwa. Rolnicy za pośrednictwem swoich spółdzielni i ich spółek zależnych kontrolują już ponad połowę przemysłu przetwórczego produktów rolnych we Francji. Członkami francuskich spółdzielni rolniczych mogą być producenci rolni z danego regionu.

Funkcjonują różne rodzaje spółdzielni: 1) podstawowe, których głównym zadaniem jest odbieranie od rolników plonów, często ich przechowywanie, a następnie wprowadzanie na rynek na jak najlepszych warunkach, 2) spółdzielnie dysponujące większymi możliwościami magazynowymi, działające na większą skalę, 3) spółdzielnie zaopatrzeniowe m.in. w nasiona, nawozy, opakowania, sprzęt rolniczy (zakupy większych ilości na dobrych warunkach
a następnie odsprzedaż swoim członkom), 4) spółdzielnie usług rolniczych, zapewniające członkom wszystkie usługi niezbędne do produkcji rolnej, w tym także serwis indywidualnego sprzętu rolniczego członków, czy drobne prace budowlane, 5) spółdzielnie zajmujące się przetwórstwem m.in. mleka, trzody chlewnej, wytwarzaniem pasz.

Natomiast równolegle działające małe podmioty spółdzielcze zbiorowego użytkowania sprzętu rolniczego (CUMA) – dopełniają rolę spółdzielni usługowych. Podmioty te ułatwiają prowadzenie działalności rolniczej oraz  zwiększają produktywność gospodarstw rolnych. W ponad 13 000 CUMA, zrzeszonych jest łącznie 230 000 członków.

Warto również wspomnieć, że we Francji występują także SICAs tzw. spółdzielnie rolnicze wspólnych korzyści, które są tworzone w celu podjęcia współpracy w interesie wsi, np. zaopatrzenia w energię, dbania o sprawy społeczne, ale także np. przetwórstwa mięsnego (rzeźnie). Są one zakładane przez rolników i inne osoby (m.in. przemysłowcy, kupcy, władze lokalne) w formie spółek z o.o., jednak przy posiadaniu większości udziałów przez rolników (co jest częstą praktyką), po zatwierdzeniu przez właściwy organ otrzymują  status quasi-spółdzielni. Zaletą SICAs jest możliwość wspólnego działania różnego typu partnerów na obszarach wiejskich.

Spółdzielnia określona została we francuskiej ustawie nr 47-1775 z dnia 10 września 1947 r., po zmianie na podstawie ustawy nr 2014-856 z 31 lipca 2014 r.  o społecznej i solidarnej ekonomii (gospodarki), jako zrzeszenie utworzone przez kilka osób łączących się dobrowolnie w celu zaspokajania swoich potrzeb gospodarczych i społecznych, wykorzystując własne, połączone środki. Spółdzielnie działają w oparciu o Międzynarodowe Zasady Spółdzielcze.

Zgodnie z francuskim prawodawstwem spółdzielnie rolnicze i ich związki należą do specjalnej kategorii przedsiębiorstw, różnych od spółek handlowych i spółek cywilnych.
Są jednymi z najstarszych typów spółdzielni. Art. L 521-1 oraz Art. R 521-1 określają cele działania spółdzielni rolniczych. Według tego pierwszego celem jest wspólne stosowanie przez producentów rolnych wszystkich właściwych środków zmierzających do ułatwienia lub rozwoju ich działalności gospodarczej lub poprawy wyników tej działalności. Natomiast
Art. R 521-1 wskazuje, że cel określony w statutach spółdzielni stanowi podejmowanie jednego lub więcej z działań, m.in. zapewnienie lub ułatwienie produkcji, sprzedaży, w szczególności na eksport, produktów rolnych, pochodzących z gospodarstw członków spółdzielni; zapewnienie swoim członkom produktów, urządzeń, narzędzi i zwierząt niezbędnych do prowadzenia działalności; oferowanie członkom spółdzielni na wyłączny użytek ich gospodarstw wszystkich niezbędnych usług, zwłaszcza udostępnienie sprzętu, maszyn rolniczych, środków utrzymywania i naprawy, środków służących wprowadzaniu udoskonaleń technicznych i kształcenia zawodowego.

Spółdzielnia musi być wpisana do rejestru, jak każde inne przedsiębiorstwo.
W przypadku spółdzielni rolniczych wymaga jest dodatkowo decyzja Rady Spółdzielni Rolnych.

Cechą charakterystyczną francuskiego modelu spółdzielczości jest terytorializm. Wyłącznie rolnicy, którzy mieszkają i prowadzą działalność rolniczą na określonym terenie, mogą założyć spółdzielnię.

Minimalna liczba członków spółdzielni rolniczej wynosi co do zasady 7, lecz dla spółdzielni utworzonej dla wspólnego użytkowania maszyn rolniczych oraz gminnych spółdzielni produkcji zwierzęcej, minimalna liczba członków wynosi 4.

Spółdzielnie są demokratycznie zarządzane. Na walnym zgromadzeniu członkowie mają co do zasady 1 głos, niezależnie od liczby udziałów i wielkości obrotów ze spółdzielnią – statut może jednak wprowadzać pewne wyjątki. Niektórzy członkowie, w zależności od „jakości” ich uczestnictwa w spółdzielni, mogą mieć więcej głosów, lecz nie więcej niż 20% ogólnej liczny głosów na walnym zgromadzeniu spółdzielni. Przyznawanie większej liczby głosów nie może opierać się wyłącznie o kryteria finansowe. Od kilkudziesięciu lat następuje proces włączania inwestorów w poczet członków spółdzielni, lecz ograniczono ich wkład do mniej niż 50% kapitału oraz do max 1/3 członków w Radzie Dyrektorów.

Wszystkie spółdzielnie są zobowiązane do posiadania rezerw. Każdego roku lokują
w rezerwy 15% nadwyżki, do momentu, gdy fundusz osiągnie określony kapitał.  Dodatkowo spółdzielnie powinny posiadać „rezerwę na wypadek wycofania udziałów”. Taka konstrukcja rezerw zapewnia spółdzielniom większą finansową stabilność działania.

Cechą charakterystyczną ruchu spółdzielczego jest przekazywanie spółdzielni
z pokolenia na pokolenie.
Rezerwy spółdzielni nie mogą być podzielone. Warto podkreślić,
że młodzi rolnicy, nie byliby w stanie nabyć udziałów spółdzielni, biorąc pod uwagę rzeczywistą jej wartość (biorąc pod uwagę składniki niematerialne i materialne),
co skutkowałoby niemożnością uzyskania członkostwa w spółdzielni. Prawodawstwo francuskie ukierunkowane jest na ciągłość i rozwój spółdzielni rolniczych.

W przypadku rozwiązania spółdzielni, ustawodawstwo francuskie przewiduje przekazanie majątku (rezerw) innym spółdzielniom lub organizacjom charytatywnym działającym w interesie rolnictwa.

 

Holandia

 

W Holandii spółdzielczość jest mocno skonsolidowana. Działa ponad 200 spółdzielni rolniczych, zrzeszających ok. 140 000 członków (blisko 100% producentów rolnych). Łączne obroty spółdzielni rolniczych sięgają 32 mld euro rocznie. Spółdzielnie ogrywają ważną rolę
w gospodarce, a szczególnie w rolnictwie. Mają długą tradycję działalności i są popularne zarówno na rynku owoców i warzyw, mleka, przetwórstwa mięsa, usług rolniczych, jak
i bankowości i ubezpieczeń. Działają również w wielu innych sektorach gospodarki. Holenderskie spółdzielnie rolnicze silnie się konsolidują w ostatnich latach. Ich liczba spada, w wyniku fuzji, lecz siła gospodarcza tych spółdzielni jest coraz większa. Zwiększane są także obroty tych spółdzielni, poprzez systematyczne rozszerzanie przedmiotu działalności.

Popularne są również giełdy towarowe, prowadzone często w formie spółdzielni. Poprzez giełdy na rynek wprowadzane jest od 70 do 100% produktów takich jak: mączka ziemniaczana, kwiaty, owoce i warzywa, mleko, ryby, rośliny ozdobne, cebulki kwiatowe. Oprócz sprzedaży produktów, na giełdach świadczone są także usługi m.in. schładzania warzyw, przechowywania owoców, ale również najem pomieszczeń do przygotowywania towarów na eksport lub odbiorców krajowych, oraz najem pomieszczeń biurowych. Warto podkreślić, że celem wzmocnienia pozycji na rynku, w roku 1996 dziewięć spółdzielni giełd owocowo-warzywnych połączyło się i utworzyło The Greenery B.V. jako centrum sprzedaży
i marketingu.

Pomimo braku odrębnej ustawy dotyczącej spółdzielni rolniczych, w Holandii spółdzielnie te rozwijają się i pełnią kluczową rolę w rolnictwie i sektorze rolno – spożywczym. Kodeks Cywilny zawiera podstawowe regulacje dotyczące spółdzielni. M.in. art. 53 holenderskiego KC określa, że celem działalności spółdzielni jest realizowanie pewnych materialnych potrzeb jej członków w ramach umów innych niż kontrakty ubezpieczenia, bądź zawartych stosownie do prowadzonej działalności gospodarczej, lub przyczyniających się do uzyskania korzyści przez członków.

Statut jest podstawą działalności spółdzielni – sporządzany jest w formie aktu notarialnego. Spółdzielnie tworzone są jako: utworzenie nowej osoby prawnej lub połączenie dwóch i więcej spółdzielni już istniejących lub przekształcenie już istniejącej spółki handlowej
w spółdzielnię.

Aby założyć spółdzielnię wystarczy 2 założycieli, którzy są pierwszymi jej członkami.

Zgodnie z holenderskim prawodawstwem, spółdzielnia może podjąć różnego rodzaju działalność gospodarczą, z wyjątkiem ubezpieczeniowej. Takie uregulowanie pozwala na rozszerzanie działalności spółdzielni rolniczych o nowe wyzwania związane ze Wspólna Polityką Rolną. Powstają więc spółdzielnie związane z ochroną środowiska i klimatu, wytwarzające energię i ciepło z OZE np. budujące biogazownie. Istniejące prawodawstwo pozwala łatwo założyć spółdzielnię i zwiększać zakres jej działalności.

Nazwa spółdzielni musi zawierać słowo spółdzielnia oraz oznaczenie wskazujące na odpowiedzialność jej członków (WA oznacza odpowiedzialność ustawową, BA ograniczoną odpowiedzialność, UA wyłącznie odpowiedzialność spółdzielców).

Organami spółdzielni obligatoryjnie są walne zgromadzenie spółdzielców i organ zarządzający. Członkowie organu zarządzającego są z reguły powoływani przez walne zgromadzenie (w przypadku dużej liczby członków poprzez delegatów). Innym rozwiązaniem jest wybór członków zarządu poprzez uprzednio wybranych członków organu nadzorczego (Rada Nadzorcza w przypadku małych spółdzielni nie jest obowiązkowa).

Holenderskie prawodawstwo stanowi, że spółdzielnia może działać jako przedsiębiorstwo holdingowe – ekonomiczna współpraca z jej członkami jest wykonywana przez jeden z oddziałów. Taka struktura spółdzielni stała się w Holandii powszechną praktyką dla spółdzielni rolniczych, począwszy od 1970 roku, a od 1989 roku ma swoje uregulowanie
w Kodeksie Cywilnym. Zaletą takiego rozwiązania jest jasny podział organizacyjny (wskazujący, która spółdzielni lub jej część, organizuje członków jako spółdzielczą grupę) oraz stworzenie ograniczonej odpowiedzialności i podział aktywów.

Członkowie spółdzielni rolniczych są zobowiązani do udziału w funduszach spółdzielni (wymogi statutowe) oraz mają prawo do zatrzymania wpływów netto poprzez zobowiązanie do nabycia dodatkowych udziałów, z uwagi na większą liczbę transakcji ze spółdzielnią.

 

KPRM/KRS/Maks Weber/fot. pixabay.com

Opublikował:
Author: Marzena Deresz
O Autorze
Ostatnio opublikowane artykuły tego autora

Ta strona wykorzystuje pliki cookie

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij na „x” w prawym górnym rogu tej informacji. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Więcej o polityce prywatności możesz przeczytać tutaj.