Portal rolniczy - porady dla rolnika - informacje agro
Portal rolniczy - porady dla rolnika - informacje agro
Kaptan twitter swiatrolnika.info youtube swiatrolnika.info
Autor: Sebastian Wroniewski 2021-09-28 23:13:04

Runo alpak – korzyści i wykorzystanie w życiu codziennym

Runo alpak

Hodowla alpak i pozyskiwanie od nich włókna cieszy się na świecie dużym zainteresowaniem. W porównaniu z innymi włóknami naturalnymi pochodzenia zwierzęcego, występuje w szerokiej gamie koloru dlatego nie wymaga farbowania. Popyt na runo alpak na świecie jest duży, ale tylko na najcieńsze poniżej 22 mikrometrów. Alpaki są hodowane w Polsce od 2004 roku, ale jakość krajowego surowca jest bardzo zróżnicowana, by móc konkurować na europejskim czy światowym rynku.

Runo alpak - podstawowe informacje

Runo alpak, w porównaniu z wełną owczą jest bardziej miękkie w dotyku, jedwabiste i suche. Wynika to zarówno z różnicy struktury fizycznej włókna, jak i z faktu, że nie zawiera lanoliny, dzięki czemu ma połysk. Te cechy przenoszone na przędzę, a następnie produkt końcowy, dają dużą wartość dodaną wyrobom z włókna. Przemysł tekstylny potrzebuje surowca wysokiej jakości, dlatego też celem tego rozdziału jest przedstawienie jego jakości i możliwości wykorzystania.

Rozwój okrywy włosowej rozpoczyna się w życiu płodowym. Torebki włosowe w skórze alpak powstają w życiu płodowym tworząc grupy włosów i dzielą się na pierwotne i wtórne. Ich rozwój rozpoczyna się w 90 dniu od poczęcia a największa produkcja odbywa się między 187 a 214 dniem ciąży, w tym czasie dojrzałość torebek włosowych wynosi 75 %.

Torebki pierwotne, zwykle mniej liczne, mają większą średnicę i z nich powstają grube włosy tzw. podporowe. Torebki wtórne stanowią większość i mają wpływ na charakter okrywy.

Alpaki są strzyżone raz w roku, a jakość runa i stopień zanieczyszczenia będzie decydować o dalszym jego przeznaczeniu. Okrywa włosowa alpak pełni szereg funkcji: chroni organizm przed utratą ciepłoty ciała czy uszkodzeniami mechanicznymi.

Strzyża to proces prawidłowego cięcia i oddzielania włókna od skóry za pomocą narzędzi tnących, takich jak nożyczki czy specjalne maszyny. Strzyżenie jest jednym z najważniejszych działań, które należy poprawnie przeprowadzić, żeby nie popsuć jakości runa.

Fundacja Viva nie pozwala sprawdzić stanu zwierząt! Co ukrywają?

Runo alpak - zalecenia przed strzyżeniem

Runo alpak to całkowity zespół włókien pokrywający strzyżone zwierzę. U alpak po zestrzyżeniu występuje w postaci pasm lub grup włókien. Runo (okrywę) dzielimy na partie w zależności od tego, z którego miejsca anatomicznego pochodzą:

  • Welon: jest to włókno znajdujące się na grzbiecie i bokach zwierzęcia.
  • Pozostałe: to grube włókna, które są skoncentrowane w okolicy piersiowej, kończynach i głowie.

Roczny odrost runa u alpak odpowiednio żywionych przekracza 7 cm, zgodnie z wymaganiami przemysłu tekstylnego. Około 65% zwykłego wzrostu włókna w ciągu dwóch lat ma miejsce w pierwszym roku i zaleca się ścinanie raz w roku.

Włókna poddawane są ciągłemu działaniu promieniowania słonecznego, które powoduje spalanie końców. Nazywa się to martwym włóknem i nie ma wartości przemysłowej. Coroczna strzyża pozwala na szybką ocenę alpak pod względem jakości ich włókien i wagi runa, co umożliwia opracowanie bardziej efektywnego programu selekcji.

Zdrowie alpak jest priorytetem, dlatego najkorzystniej byłoby, żeby strzyża odbywała się wiosną, kiedy temperatura otoczenia osiągnie 20 st. i utrzyma się na tym poziomie przez kilka dni. Alpaki po strzyży nie powinny być narażone na zimno, a wzrost świeżej trawy pozwoli im w krótkim czasie pokryć straty energii potrzebne do wzrostu nowego runa.

Zalecana jest przed strzyżą ochrona zwierząt przed deszczem i utrzymanie ich w suchym miejscu dzień przed tym zabiegiem, unikając zamoczenia runa lub jego zanieczyszczeniem w kojcach.

Runo alpak - przygotowanie zwierzęcia do strzyżenia

Bardzo istotne jest przygotowanie alpak do strzyży. Runo alpak Szczególną uwagę należy zwrócić na zanieczyszczenie runa. Alpaki, które przebywają na mokrym i zabłoconym wybiegu będą miały błoto przyklejone do runa. Podobnie będzie w przypadku nieporządku w kojcach, gdzie odchody nie były usuwane, oraz niedostatecznej ilości słomy.

Usunięcie zanieczyszczeń z runa jest niezwykle pracochłonne, zatem lepiej utrzymywać zwierzęta i ich runo w czystości, niż godzinami ślęczeć na wybieraniu zanieczyszczeń takich jak słoma, siano, nasiona roślin etc. Jest to związane też z tym, że firmy przetwórcze odmawiają przyjęcia takiego surowca do dalszego przerobu.

Przed strzyżą należy zrobić przegląd zwierząt i zmierzyć długość zespołu włosowego na środku boku. W zależności od partii ciała długość runa może być różna, dlatego w krajach o dużej populacji alpak, wybrano miejsce środkowego boku, jako miejsce reprezentatywne do pobrania próbki. Próbkę można wysłać do laboratorium, żeby zbadać grubość włókien i dowiedzieć się jak prowadzić prace selekcyjne w zakresie grubości.

Nożyce czy maszynki do strzyży powinny być ostre i czyste, a najlepiej zdezynfekowane, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób. Cięcie powinno być jednolite, żeby zachować handlową dopuszczalną długość włókien. Należy unikać podwójnego strzyżenia tego samego miejsca tj. przejazdu maszynką jeszcze raz po tym samym paśmie, ponieważ tworzy to niewielkie skupiska krótkich włókien tzw. dostrzyżyny (odpad) i wpływa negatywnie na całość runa i wydajność runa po strzyży.

Do unieruchomienia zwierząt należy użyć lin lub taśm. W przypadku strzyży ciężarnych alpak należy obchodzić się z nimi szczególnie ostrożnie, żeby uniknąć poronień. Jeśli zwierzę zostanie przypadkowo skaleczone, natychmiast należy zdezynfekować ranę.

Zgodnie z tradycją w Ameryce Południowej alpaki strzyżone są w pozycji leżącej, po unieruchomieniu kończyn przednich i tylnych. Obowiązuje zasada, że najpierw strzyżone są alpaki w białych kolorach, aż do najciemniejszych. Za każdym razem stanowisko jest uprzątane, żeby włókna innego koloru nie dostały się do całości runa. Zwierzęta do strzyży układane są na czystej plandece a w strzyży uczestniczą najczęściej dwie osoby.

Większość alpak w Polsce strzyżona jest w pozycji leżącej, nisko na materacach. Innym sposobem, wygodniejszym dla strzygącego, jest strzyża na stole. Alpakę podprowadza się do stołu, który ma ruchomy blat i wyposażony jest w taśmy, które przekładane są pod brzuchem alpaki, dzięki czemu w prosty sposób, bez dźwigania, można alpakę na nim położyć. Wymaga ona jednak unieruchomienia kończyn przednich i tylnych.

Po strzyży runo alpak z każdej partii ciała powinno być zapakowane oddzielnie do worków jutowych, papierowych bądź foliowych a w każdym z nich powinien być umieszczony nr alpaki lub jej nazwa, partia, z której runo pochodzi oraz masa każdej partii.

Runo alpak - klasyfikacja włókien

Runo alpak posiada szereg cech, które dostarczają informacji o jego jakości przetwórczej i wartości handlowej. Podstawą klasyfikacji jest długość i grubość oraz parametry statystyczne grubości. Od wymienionych parametrów oraz masy runa zależy dochód hodowcy.

Masa runa – to całość zestrzyżonego runa, która zależy od gęstości mieszków włosowych w skórze alpak. Im większa ilość włókien na powierzchni 1 mm2 skóry, tym gęściejsze i cięższe jest runo. Dla hodowców ma to znaczenie, ponieważ od ilości i jakości włókien zależy stopień przetwórstwa i dochód ekonomiczny. W krajowej populacji alpak masa runa jest dość niska i wynosi średnio 2 kg. W innych krajach, przy znacznie liczniejszej populacji o wysokiej wartości hodowlanej możliwe jest uzyskanie nawet 5,4 kg od sztuki, stąd wniosek, że potrzebne są prace selekcyjne i hodowlane w zakresie poprawy tej cechy.

Długość – powinna być zmierzona przed strzyżą, ponieważ zbyt krótkie włókno ma niższą wartość handlową z uwagi na możliwości przetwórcze. Odrost runa odnosi się do rzeczywistej długości włókien wyprodukowanych w określonym czasie. Długość zależy od czynników genetycznych i środowiskowych. Włókno alpak pochodzące z pierwszej strzyży przeprowadzonej w wieku jednego roku jest najdłuższe, natomiast w kolejnych latach długość sukcesywnie spada.

Wyniki badań długości włókien alpak hodowanych w naszym kraju wykazały, że wartość tego parametru malała wraz z wiekiem i powiększaniem się masy ciała. U alpak jednorocznych wynosiła 8,33 cm, a u trzyletnich i czteroletnich odpowiednio: 6,2 cm i 5,5 cm.

Grubość włókna jest mierzona w mikrometrach (μm) i jest jednym z najważniejszych elementów właściwości fizycznych, decyduje bowiem o przydatności w przemyśle tekstylnym. W przypadku włókien alpak grubość może być bardzo różna i zależy od jakości hodowlanej zwierząt, średnio od 18 do 30 μm. Im niższa średnica włókien tym bardziej jest delikatne i ma wyższą wartość przetwórczą.

Cienkie włókna przeznaczane są do wyrobu luksusowej odzieży (garnitury, żakiety, spódnice, płaszcze, szale, swetry), natomiast grubsze w postaci włókniny, wykorzystywane są do produkcji kołder i śpiworów, tapicerki oraz innych wyrobów użytkowych.

Na grubość włókien ma wpływ szereg czynników, w tym genetycznych i środowiskowych. Zmienność grubości włókien występuje także w obrębie jednego zespołu włosowego i partii runa, z której pochodzi. W związku z tym alpaki nie zawsze mają runo jednolite. Brak jednolitości w zespołach włosowych może być wynikiem spokrewnienia między osobnikami, co w efekcie doprowadza do pogorszenia jego jakości.

U alpak najcenniejsze runo znajduje się na bokach i grzbiecie, jednak zaobserwowano, że grubość wzrasta od zadu w kierunku szyi, przy czym na łopatce wykazuje największą grubość. Wykazano, że u alpak Huacaya na szyi runo jest najcieńsze, odznacza się też większą gęstością. Podobnie jak w przypadku długości, grubość włókna jest najniższa u jednorocznych alpak, i z wiekiem i wzrostem masy ciała zwierząt, nieznacznie się zwiększa. Wzrost grubości włókien zależy od czynników genetycznych i środowiskowych, w tym żywienia. W krajowej populacji grubość włókna w przypadku jednorocznych zwierząt jest dość wysoka, od 21,32 μm do 21,76 μm.

Parametry statystyczne po zbadaniu grubości włókien w laboratorium, dostarczają bardzo cennych informacji zarówno o przydatności przetwórczej oraz są przydatne w pracy hodowlanej nad poprawą jakości zwierząt.

Runo alpak - znaczenie dla przemysłu tekstylnego

Runo alpak jako surowiec naturalny posiada wiele właściwości dla przemysłu tekstylnego

  • Elastyczność i zdolność do naprężania przędzy wynikająca z jednolitości i synchronizacji karbika, który występuje naturalnie na całej długości podczas wzrostu włókien.
  • Uczucie miękkości wyrażone przez gładkość i sam charakter włókna.
  • Właściwości termiczne – działa jak izolator utrzymujący temperaturę ciała na normalnym poziomie, dzięki torebkom powietrznym we wnętrzu włókien.
  • Wytrzymałość na rozciąganie - charakteryzuje się wyjątkową wytrzymałością w porównaniu z innymi włóknami specjalnymi takimi jak wełna od owiec rasy merynos, czy moher.
  • Trwałość - zachowuje się bardzo dobrze z upływem czasu, nie podlega działaniu grzybów i innych mikroorganizmów.
  • Nie wymaga farbowania, ponieważ występuje wiele interesujących kolorów: biały, kremowy, brązowy (jasny, średni, ciemny), ale też szaro- wrzosowy, srebrzysto szary i czarny, natomiast barwienie włókien białych odbywa się z wykorzystaniem naturalnych barwników roślinnych.
  • Wymaga mniejszej ilości wody w przetwórstwie w porównaniu z wełną owczą oraz eliminuje takie etapy obróbki wstępnej, jak usuwanie lanoliny czy karbonizację.
  • Proces przetwórczy włókna alpak (gręplowanie, przędzenie) oraz proces produkcji wyrobów tekstylnych nie zanieczyszcza środowiska.

cdr.gov.pl/fot.pixabay

Opublikował:
Sebastian Wroniewski
Author: Sebastian Wroniewski
O Autorze
Wychowany w małym mieście nieopodal Warszawy. Od dziecka pasjonat natury i rolnictwa. Po kilkuletniej przygodzie z dużym miastem powrócił w rodzinne strony, by oddać się pisaniu na bliskie mu tematy. W wolnych chwilach podróżuje po Polsce i świecie.
Ostatnio opublikowane artykuły tego autora

Ta strona wykorzystuje pliki cookie

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij na „x” w prawym górnym rogu tej informacji. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Więcej o polityce prywatności możesz przeczytać tutaj.