Portal rolniczy - porady dla rolnika - informacje agro

Anna Kołcon | 19 lipca 2017

Ręcznik obrzędowy – od narodzin po śmierć

Ręcznik obrzędowy – od narodzin po śmierć

Tradycyjnych ręczników obrzędowych, niegdyś pełniących ważną rolę w życiu społeczności wiejskiej, poszukują naukowcy i studenci z Polski i Białorusi w ramach prowadzonych badaniach terenowych w Podlaskiem. Tradycja w regionie była mocno zakorzeniona dzięki żyjącej tu ludności prawosławnej.

 

Ręcznik obrzędowy występował w całej Polsce, jednak w Podlaskiem tradycja była mocno zakorzeniona, dzięki zamieszkującej te tereny ludności prawosławnej. Ręcznik występował także w katolickich wsiach, jednak nie odgrywał znaczącej roli ani nie był tak zdobny, jak w prawosławiu. Kultywowana była jeszcze w latach 50. i 60. ub. wieku.

 

Ręcznik obrzędowy w swej tradycji towarzyszył człowiekowi przez całe życie – od narodzin po śmierć. Dwa końce symbolizowały początek i koniec życia, między którymi zostały zapisane przeznaczenie i los.

 

Zgodnie z tradycją pierwszy ręcznik otrzymywało się na chrzcie świętym. To wyjątkowe ozdobne płótno było obecne również w tak ważnych chwilach jak ślub, wesele, święta rodzinne i religijne.

 

Tradycyjnie ręcznik bardzo ważną rolę odgrywał w obrzędzie zamążpójścia. Zgodnie z tradycją, młode kobiety w wieku 14-16 lat miały obowiązek przyszykować kilka ręczników jako swój posag. Umieszczano go na drodze, po której przejeżdżała furmanka, a później także samochód wiozący młodych do ślubu. Natomiast w cerkwi młoda para stawała na takim ręczniku, co miało zapewnić nowożeńcom dobrobyt. Ręcznikami ozdabiano również ikony w świętym kącie i najważniejszych weselnych gości. Na ręczniku młoda para stawała także na progu domu weselnego, gdzie witano ją chlebem i solą.

 

Tradycyjnie też każda kobieta musiała zachować jeden ręcznik "na śmierć". Umieszczano go wówczas w trumnie. Prawosławni wierzą, że dusza po śmierci, przez 40 dni, nie ma gdzie się podziać i szuka swojego miejsca, dlatego "chowa się" pod takim ręcznikiem na ten czas.

 

Muzeum w Bielsku Podlaskim, oddział Muzeum Podlaskiego, od wielu lat prowadzi działania, by przywrócić zanikającą tradycję tych ręczników. Znajduje się w nim kolekcja ponad 200 ręczników obrzędowych z południowo-wschodniej części regionu, najstarsze pochodzą z przełomu XIX i XX w. Instytucja prezentuje ręczniki na wystawie stałej, od kilku lat wspólnie z miejscowym stowarzyszeniem prowadzi internetową bazę, gdzie można znaleźć zdjęcia ponad 400 ręczników. Stworzono też plenerową wystawę, która prezentowana była w kilkudziesięciu miejscowościach w regionie, a obecnie można ją zobaczyć na Białorusi.

 

W tym roku Muzeum w Bielsku Podlaskim kontynuuje rozpoczęte kilka lat temu badania terenowe w ramach projektu "Spotkajmy się na ławeczce. Badania terenowe ręcznika ludowego ziemi bielskiej".

 

– Wcześniej ręczników szukano w gminie Bielsk Podlaski, w sumie udało się udokumentować ok. 500. Teraz badania są prowadzone w kolejnych gminach – Boćki, Brańsk, Rudka i Wyszki

 

– poinformowała kierowniczka muzeum Alina Dębowska.

 

Badania prowadzą naukowcy i studenci z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Uniwersytetu w Brześciu na Białorusi. Ich zadaniem jest sfotografowanie i opisanie ręczników, które następnie znajdą się w katalogu. Dębowska spodziewa się, że we wsiach na terenie tych gmin będzie mniej ludowych ręczników, bo to wsie, gdzie mieszka ludność katolicka i prawosławna. Jednak liczy, że uda się udokumentować nowe ornamenty i wzory.

 

Badania z udziałem naukowców i studentów potrwają do soboty. Będą poźniej kontynuowane przez pracowników muzeum aż do września we wsiach, do których nie udało się dotrzeć naukowcom. Ponadto każdy, to posiada takie ręczniki, może zgłosić się do muzeum. Pracownicy chętnie odwiedzą i udokumentują pamiątki.

 

Źródło: naukawpolsce.pap.pl/atrakcjepodlasia.pl

Fot. FB Wyszywanka


Ta strona wykorzystuje pliki cookie

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij na „x” w prawym górnym rogu tej informacji. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Więcej o polityce prywatności możesz przeczytać tutaj.