W debacie o rolnictwie od lat krąży to samo zdanie: rolnicy narzekają na swoją sytuację, ale po podwórkach stoją im nowe ciągniki. Ma ono sugerować niewdzięczność, przesadę albo wręcz roszczeniowość. Problem w tym, że to hasło więcej mówi o stanie wiedzy jego autorów niż o realiach współczesnego rolnictwa.

To nie jest kwestia „obrażania się” środowiska na krytykę. To kwestia elementarnej rzetelności w ocenie jednej z najbardziej kapitałochłonnych i ryzykownych branż gospodarki.

Ciągnik to narzędzie produkcji, nie symbol statusu

W żadnej innej branży nie ocenia się kondycji finansowej przedsiębiorcy po tym, jak nową ma linię produkcyjną czy park maszynowy. Nikt nie mówi, że właściciel firmy transportowej „nie ma prawa narzekać”, bo kupił nowe ciężarówki. W rolnictwie ten skrót myślowy stał się jednak normą.

Nowoczesny ciągnik nie jest fanaberią. To podstawowe narzędzie pracy:

• ●  pozwala wykonać zabiegi agrotechniczne w optymalnym terminie,

• ●  zmniejsza zużycie paliwa i koszty serwisu,

• ●  umożliwia korzystanie z rolnictwa precyzyjnego, które dziś realnie decyduje o

  konkurencyjności.

  Rolnik, który nie inwestuje, bardzo szybko wypada z rynku. To nie jest wybór między „nowym a starym”, tylko często między „nowym a końcem produkcji”.

  Kredyt to nie dochód

  Widok nowej maszyny bywa mylony z oznaką wysokich dochodów. Tymczasem w wielu przypadkach jest on raczej dowodem zdolności kredytowej i gotowości do ryzyka niż zasobności portfela.

  Rolnictwo działa w modelu:

• ●  wysokich nakładów początkowych,

• ●  długiego cyklu zwrotu,

• ●  dużej wrażliwości na czynniki zewnętrzne.

  Raty leasingowe czy kredytowe są stałe. Dochody – nie. Susza, nadmiar opadów, załamanie cen skupu lub wzrost kosztów nawozów potrafią w jednym sezonie wywrócić kalkulację do góry nogami. Maszyna zostaje, zobowiązanie też.

  Z perspektywy ekonomii to klasyczny przykład działalności o wysokim ryzyku operacyjnym. Z perspektywy debaty publicznej – temat zaskakująco rzadko rozumiany.

Rolnik działa na cudzych warunkach

Przeciętny przedsiębiorca może podnosić ceny, gdy rosną mu koszty. Rolnik w ogromnej mierze jest cenobiorcą. Sprzedaje w warunkach rynku globalnego, gdzie jego wpływ na cenę jest znikomy.

Jednocześnie:

• kupuje środki produkcji po cenach rynkowych,

• sprzedaje plony w warunkach silnej koncentracji odbiorców,

• konkuruje z importem z krajów o innych kosztach i standardach.

  To strukturalnie słabsza pozycja negocjacyjna, a nie „wieczne narzekanie”, generuje napięcia w branży.

  Zróżnicowanie, o którym się nie mówi

  Polskie rolnictwo nie jest jednorodne. Są gospodarstwa:

• duże, wyspecjalizowane, dobrze zarządzane i dochodowe,

• średnie, które inwestują, ale działają na cienkiej marży,

• małe, które często utrzymują się dzięki łączeniu dochodów z pracy poza rolnictwem.

  Wrzucone do jednego worka tworzą fałszywy obraz. Pokazywanie najlepiej prosperujących jako reprezentatywnych dla całości jest równie nierzetelne jak ocenianie całej branży przez pryzmat najsłabszych.

  Problemem jest percepcja, nie „narzekanie”

  Rolnictwo jest dziś ofiarą własnej modernizacji. Im bardziej jest nowoczesne i widoczne technologicznie, tym łatwiej o wrażenie dobrobytu. Tymczasem nowoczesność w tej branży to często warunek przetrwania, a nie dowód wysokiej rentowności.

  Oczywiście – jak w każdej branży – są podmioty bardzo zamożne. Ale budowanie na tej podstawie narracji o „rozpieszczonych rolnikach” jest publicystycznie wygodne i analitycznie słabe.

  Jeśli chcemy poważnej rozmowy

  Jeśli dyskusja o rolnictwie ma być czymś więcej niż wymianą stereotypów, trzeba mówić o:

• strukturze kosztów produkcji,

• ryzyku pogodowym i rynkowym,

• pozycji rolnika w łańcuchu dostaw żywności,

• długoterminowej opłacalności produkcji.

  Nowy ciągnik jest łatwy do zobaczenia. Bilans ekonomiczny gospodarstwa – już nie.

I może właśnie dlatego tak chętnie zastępuje się analizę prostym hasłem o „narzekających rolnikach”. Bo slogan zawsze wygrywa z rachunkiem ekonomicznym – przynajmniej w krótkiej dyskusji.